rozwój
mowy
Język jest tworem, którego rozwój opiera się i wynika z właściwego kształtowania się sfer rozwojowych dziecka (rozwój motoryczny, manualny, spostrzegania wzrokowego, percepcji słuchowej, zabawy, zachowań społecznych i emocji).

Mowa jest złożoną czynnością psychiczną, zależy od budowy i funkcjonowania:

  • ośrodkowego układu nerwowego
  • narządów mowy
  • narządu słuchu

Rozwój mowy dziecka trwa kilka lat, a w jego przebiegu wyróżnia się:

  • okres melodii (0-1 r.ż.),
  • okres wyrazu (1-2 r.ż.),
  • okres zdania (2-3 r.ż.),
  • okres swoistej mowy dziecięcej (3-7 r.ż.).
Okres melodii

Dziecko w wieku od 0-3 miesięcy:

  • reaguje na głośne dźwięki
  • wycisza się lub śmieje, gdy do niego mówimy
  • przerywa płacz słysząc nasz głos
  • głuży- wydaje dźwięki przypominające gruchanie
  • radośnie piszczy słysząc znane dźwięki
  • używa krzyku i płaczu do sygnalizowania swoich potrzeb

Dziecko w wieku od 4-6 miesięcy:

  • odwraca głowę szukając źródła dźwięku
  • reaguje na zmianę tonu naszego głosu
  • zwraca uwagę na zabawki, które wydają dźwięki
  • reaguje na muzykę
  • gaworzy- powtarza ciągi sylab
  • gaworząc uśmiecha się, porusza rękami i nogami

Dziecko w wieku od 7-12 miesięcy:

  • skupia uwagę, gdy do niego mówimy
  • rozumie proste polecenia, niektóre nazwy osób, przedmiotów, czynności
  • uczestniczy w pierwszych prostych zabawach typu „Idzie rak”
  • intensywnie gaworzy
  • używa dźwięków, by zwrócić na siebie uwagę
  • wykorzystuje gesty i mimikę by spytać lub poprosić o coś
  • samodzielnie wypowiada kilka wyrazów
  • powtarza sylaby i słowa wypowiadane przez innych
Okres wyrazu

Dziecko w wieku od 12-24 miesięcy:

  • wskazuje poprawnie niektóre części ciała
  • rozumie proste zdania (głównie polecenia, zakazy)
  • słucha z zainteresowaniem prostych piosenek, wierszyków, opowiadań
  • używa wyrazów dźwiękonaśladowczych zamiast słów
  • zaczyna budować wypowiedzi dwuwyrazowe
  • może upraszczać wyrazy (np. miś-mi, daj-da, jeszcze-ecie)
  • czasowników używa najczęściej w 3 os. l. poj.
  • systematycznie rozwija słownik
Okres zdania

Dziecko w wieku od 2-3 lat:

  • wykonuje bardziej złożone instrukcje (dwustopniowe)
  • rozróżnia proste przeciwieństwa
  • pytane podaje swoje imię
  • trudne głoski może zastępować łatwiejszymi
  • zadaje pytania, stosuje przeczenia, zaczyna używać liczby mnogiej
  • może popełniać błędy gramatyczne
  • rozwija sprawność komunikacyjną i społeczną
Okres swoistej mowy dziecięcej

Dziecko w wieku od 3-4 lat:

  • reaguje na głos z innego pokoju, komunikaty z radia i telewizji
  • słucha prostych opowiadań i potrafi odpowiedzieć na pytania związane z wysłuchanym tekstem
  • potrafi odróżnić mowę prawidłową od nieprawidłowej (np. sowa-siowa)
  • buduje coraz dłuższe zdania, używa wyrazów nazywających cechy, wyrażeń przyimkowych
  • zadaje coraz więcej pytań, pojawia się pytanie „dlaczego?”
  • może upraszczać najtrudniejsze głoski (sz, ż, cz, dż, r)
  • zwykle mówi płynnie, mogą pojawić się zawahania, powtórzenia głosek, sylab, wyrazów, tzw. rozwojowa niepłynność mowy

Dziecko w wieku od 5-6 lat:

  • potrafi wysłuchać dłuższego opowiadania, bajki, rozumie morał
  • mówi poprawnie i wyraźnie
  • poprawnie stosuje reguły gramatyczne
  • odpowiada na bardziej złożone pytania, opowiada używając zdań złożonych
  • ma coraz większą zdolność narracji
Kolejne umiejętności artykulacyjne obrazuje tabela:

Wiek dziecka Artykulacja głosek
pierwsze miesiące życia powstają przypadkowe dźwięki tzw. głużenie
ok. 6 miesiąca życia dziecko powtarza usłyszane dźwięki tzw. gaworzenie
1-2 rok życia dziecko wymawia samogłoski ustne: a, o, e, i, u, y
oraz spółgłoski: p, b, m, d, t, n, a także zmiękczone: pi, bi, mi,
pojawiają się pierwsze wyrazy: mama, tata, baba
2-3 rok życia dziecko wymawia samogłoski nosowe: ę, ą
oraz spółgłoski: w, f, wi, fi, ś, ź, ć, dź, ń, l, li, k, g, ch, ki, gi, chi, j, ł,
pojawiają się spółgłoski: s, z, c, dz, pojawiają się proste zdania
4-5 rok życia pojawiają się głoski: sz, ż, cz, dż oraz głoska r
5-6 rok życia utrwalane są głoski: sz, ż, cz, dż, r
7 rok życia technika mówienia opanowana